In Nederland hebben 1,6 miljoen werknemers last van burn-outklachten. Van alle verzuimdagen komt één op de vier door stress. En in tien jaar tijd steeg het aandeel werknemers met burn-outklachten van 13,4 naar 20,7 procent. Tijd om eens te kijken wat burn-out nu eigenlijk is.
De mensen die ik zie met burn-outklachten geven vooral zichzelf de schuld. Ze zijn te zwak, kunnen het niet aan, moeten harder. Terwijl burn-out vaak iets heel anders vertelt: dat je op een plek zit die niet bij je past. En ja, ook dat je hoofd en je wilskracht harder praten dan je lijf. Dat je doorgaat, terwijl je lichaam allang aangeeft dat het genoeg is.
Deze blog gaat over de aanloop, de fase van bijna burn-out. Voor als je merkt dat je die kant op gaat, en vooral tijdig wilt bijsturen.
Oude wijsheid, nieuw onderzoek
In veel oude wijsheden, waaronder de Oosterse geneeskunde, wordt opbranden vooral gelinkt aan je bestemming. Je persoonlijke blauwdruk: wat jij hoort te doen in het leven, wat echt bij jou past. Als je contact hebt met die blauwdruk, als je hem voelt en weet, ontstaan er inspiratie, plannen en ideeën die daaraan verbonden zijn. En dat zijn precies de plannen die energie geven.
We leven in een maatschappij waarin we heel veel doen. We brengen veel energie naar buiten, om resultaten te halen, taken af te ronden en waarde toe te voegen voor je bedrijf. Op zich is dat geen probleem. Het probleem ontstaat als het niet verbonden is met jouw blauwdruk.
Energie moet circuleren. Je geeft het, en je krijgt het terug, als een soort investering. Dat terugkrijgen lukt alleen als waar je energie in stopt verbonden is met jou. Door die verbondenheid heb je ruimte om de energie die het oplevert ook te ontvangen. Zo ontstaat een systeem dat zichzelf onderhoudt: geven, en weer nemen. Maar alleen als er een match is. Als je intrinsiek kunt zeggen: hier zit een stukje van mij in. Iets in mij gaat aan op wat ik doe, en haalt er betekenis uit.
Modern onderzoek komt op hetzelfde uit. Burn-out heeft vooral te maken met een mismatch tussen mens en omgeving. Dat kan op drie plekken zitten.
- Waarden. Je zit in een omgeving waar andere dingen belangrijk zijn dan voor jou.
- Community. Weinig aansluiting met de mensen om je heen.
- Autonomie. Te weinig regie, waardoor je je eigenlijk ontkracht voelt. Dat speelt bij veel mensen: 42 procent van de werknemers ervaart weinig autonomie.
Zo'n mismatch wringt, elke dag weer. Wat je doet, wat je plant, waar je energie in stopt en wat je wilt voltooien, moet resoneren met wie je bent. Is er een mismatch, dan komt de energie die je erin stopt niet gelijkwaardig terug. En dat kost energie. Dat merk je ook. Je raakt uitgeput, je voelt afstand tot je werk en de mensen om je heen, en je motivatie zit vast. Dus duw je nog harder, op wilskracht.
Een tip. Blij worden van je werk zien we vaak als een mooie bijkomstigheid. Logisch ook, want allereerst moet er geld op de plank. Maar het gaat verder dan dat. Kijk of je werk kunt kiezen, of zo kunt vormgeven, dat een deel van jou wordt aangesproken. Dat een deel van jou zich erin kan uiten. Anders kun je prima resultaten halen en toch moe en leeg zijn. Dan ontbreekt de diepere voldoening, en dat houd je niet vol.
Een batterij heeft een plus en een min
Naast de mismatch die velen voelen tussen wie ze zijn en hun omgeving, leren we ook makkelijk de verkeerde dingen aan als het gaat om actie en rust. Kijk je daar weer vanuit de Oosterse geneeskunde naar, dan zie je dat polariteit zorgt voor levendigheid. Beide kanten mogen er zijn, en mogen elkaar afwisselen. Zo zit de natuur in elkaar, en wij dus ook.
Wat betekent dat voor werk? Actie en rust moeten elkaar afwisselen. Doe je dat niet, dan maak je je batterij langzaam kapot. Een batterij heeft een plus en een min nodig. Hoe meer het alleen plus is, hoe slechter hij werkt.
We zien rust vaak als iets wat niks oplevert. Dus gaan we door met plannen, to-dolijstjes en afvinken. Daarmee onderschatten we hoe weinig duurzaam dat is. Rust levert iets op, en te weinig rust kost je heel veel. Op de korte termijn halen we dat doel nog wel. Op de lange termijn betalen we.
Een tip. Zie rust ook als iets productiefs. Je bent niet slimmer bezig als je doorgaat. Je stelt alleen de rekening uit. Stel je grenzen vanuit het besef dat je op je best bent als je energiehuishouding duurzaam is.
Dat stemmetje
In mijn ervaring gaat burn-out uiteindelijk veel over dat stemmetje dat zegt dat je moet. Wilskracht die uit verplichting voortduwt. De mensen die ik met burn-out of richting burn-out heb begeleid, mogen meer uitspreken wat ze voelen en meer uiten wat ze denken. Ze mogen meer ruimte innemen om te kiezen, en te bewegen vanuit hun eigen gevoel van waarheid.
Dat kan zo klein zijn als zeggen wat je denkt, of aangeven wat je nodig hebt. En zo groot als nee zeggen tegen je baan, en toch voor iets anders gaan.
Om je energie weer in balans te brengen, en burn-out te voorkomen, mag je dus ook kijken naar hoeveel macht je je hoofd en je wilskracht geeft. En hoeveel je lijf.
We leven in een cultuur die erg in het hoofd zit en draait om presteren. Onbewust hebben we geleerd te bewegen vanuit wilskracht, plannen, ideeën en resultaten. Ons lichaamsbewustzijn is daardoor minder sterk. Lichaamssignalen voelen we minder goed, ze klinken zachter dan de stem van ons hoofd, en we geven ze minder macht.
Je hoofd is vooral naar buiten gericht, op resultaten en presteren. Je lijf is meer naar binnen gericht. Voor een gezond energiesysteem hebben we ze allebei nodig. Burn-out voorkomen gaat dus ook over je lichaamsbewustzijn vergroten, zodat je lichaamssignalen gehoord worden. En als je ze hoort, ze ook meer zeggenschap geven in wat je doet. Zodat lijf en hoofd allebei mogen spreken.
Een tip. Check tijdens je werk vaker in bij je lijf. Hoe voel je je nu? Wat zegt je lijf? En beweeg wat vaker vanuit wat je lijf fijn vindt. Je lijf meer stem geven, voelen waar het op aangaat en wat het nodig heeft, is ook precies waar ik mensen in mijn coaching in begeleid. Hoe zo'n check-in in een groep voelt, lees je in de terugblik op mijn workshop bij Wonders of Work.
Volg wat je levend maakt
Daarom ben ik in mijn werk zo fan van ervaren. Hoe het is om ergens in op te gaan, echt tot leven te komen, en hoe dat voelt. Dat is fijn, ja. En het is ook een heel goed kompas voor wat bij jou past.
Volg dat. Niet alleen ambitie, of een bepaald beeld van ambitie, of alleen maar de daad. Volg ook het goede gevoel. Dan doe je wat bij jouw blauwdruk hoort, en krijg je de energie die je ergens in stopt drie keer terug. Dan genereer je energie, en put je jezelf niet uit. Er ontstaat een duurzame circulatie.
Merk je dat je die kant op gaat? Dan kun je nog veel zelf doen, en de tips hieronder helpen je op weg.
Wat je meeneemt
Zoals je in deze blog leest, begint burn-out voorkomen van binnen. Bij je lijf, je gevoel, je innerlijke ervaring. Die vertellen je eerder dan je hoofd of iets bij je past, wanneer het te veel wordt, en wat je nodig hebt. Vijf dingen om mee te nemen:
- Wees je bewust van een mismatch. Past wat je doet bij wie je bent? Bij je waarden, de mensen om je heen, de regie die je nodig hebt? Het effect van werk dat niet in lijn is met wie je bent, is echt. Het kost je energie, elke dag.
- Wissel actie en rust af. Laat rust en activiteit, ook mentale activiteit, allebei aanwezig zijn. En wissel ze regelmatig af, niet pas als je op bent.
- Geef je lijf een stem. Check vaker in bij je lijf, laat je lichaamsbewustzijn groeien, en geef wat je voelt meer zeggenschap in wat je doet.
- Volg wat je levend maakt. Je plezier is een goede graadmeter dat je doet wat bij je past. Dan geef je niet alleen energie, je krijgt het ook terug. En dat is een hele goede burn-outpreventie.
- Wees proactief. Ga in gesprek met je manager en kijk wat er binnen je huidige werk wel kan. Vorm je werk zo dat je er weer op aangaat. En is de mismatch echt te groot? Dan mag je ook een omgeving zoeken die beter past.
Zit je al in een burn-out? Dan komt eerst rust en herstel, en de rest kan wachten. Wat er dan in je lijf gebeurt, en waar je je op kunt richten, lees je in Herstellen van een burn-out.
Raak je vooral snel overprikkeld, en voel je veel van wat er om je heen speelt? Dan loop je sneller tegen overbelasting aan. Lees hooggevoelig op je werk.
Hoe ik je hierbij help
Herken je jezelf in de aanloop? Dat is heel fijn, want dit is precies het moment waarop je jezelf nog kunt bijsturen. Wel is het belangrijk dat je niet alleen bewust bent, maar ook echt anders gaat handelen. Doorgaan is makkelijk en voelt het meest comfortabel. Maar het heeft een hoge prijs.
In mijn burn-outcoaching werken we met je lijf, niet alleen met je hoofd. We kijken waar je energie weglekt, wat je levend maakt, en hoe je werk weer bij je gaat passen. Zodat je energie weer terugkomt, en je er vaardigheden aan overhoudt die de rest van je leven bij je blijven.
Voel je dat het tijd is om iets te veranderen? Plan een gratis kennismakingsgesprek, dan kijken we samen wat jij nodig hebt. Liever eerst zelf aan de slag? Op mijn inspiratiepagina vind je mijn miniprogramma's. Klein, betaalbaar, en meteen toe te passen.